काठमाडौं, ४ पुस । अन्तिम समयमा मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको कामबाट हात झिकी ठेकेदार कम्पनीले छाड्नुको मुख्य कारण खानेपानी तथा ढल व्यवस्थापन मन्त्रालयका सचिव गजेन्द्र ठाकुर र आयोजना प्रमूख सूर्य कँडेलको कमिशन माग रहेको स्रोतहरूले बताएका छन् ।
धेरैमा ३५ करोडमा काम सकिने अवस्थामा रहेका बेला मन्त्री बिना मगरलाई समेत मुछेर सचिव ठाकुर र निर्देशक कँडेलले ठेकेदार कम्पनीसँग कमिशन माग गरेपछि काम अलपत्र परेको स्रोतको दाबी छ ।
कमिशनमा कुरा नमिलेपछि ठेकेदार कम्पनीले धरौटी राखेको रकम निकाल्ने अर्को जुक्तिमा सचिव ठाकुर पुगेका छन् । उनले यसै हिसाबबाट काम अघि बढ्न सक्ने बताउन थालेका छन् ।
ठेकेदार कम्पनीले काम लिनका लागि कम्तिमा तीन अर्ब भन्दा बढि धरौटी रकम बैंकहरूमा राखेका छन् ।
सोमवार र मंगलवार खानेपानी मन्त्रालयमा ठेकेदार कम्पनीका कर्मचारीहरूसँग भएका छलफलहरू निष्कर्षमा पुग्न सेकेको थिएन । मन्त्रालयका तर्फबाट नै सचिव ठाकुरले राखेका अड्कोका कारण सहमति हुन नसकेको हो । इटलीको ठेकेदार कम्पनी सीएमसीले मेलम्ची खानेपानी आयोजनालाई करिब दुई हप्ताअघि नै सम्झौता रद्द गर्ने सूचना दिएको थियो ।
तर पनि सचिव ठाकुर र कँडेलले ठेकेदार कम्पनीलाई सताउन नछाडेपछि त्यसका प्रतिनिधिले कामबाट हात झिकी देश छाड्न लागेका थिए । मन्त्रालयमा रहेको भिटो पावरलाई प्रयोग गरी सचिव ठाकुरले ठेकेदार कम्पनीका कर्मचारीहरूले नेपाल छाड्न लागेको शंकामा कम्पनीका ८ जनाको राहदानी प्रहरीलाई नियन्त्रणमा लिन भनेका थिए ।
काम पूरा नगरी ठेकेदार कम्पनी भाग्न लागेपछि मन्त्रालयले विज्ञ र प्राविधिकहरू बोलाएर छलफल गरेको बताइएको छ । कमिशनको कुरा मिलाउनका लागि सचिव ठाकुरकै अग्रसरतामा अर्कै एउटा परामर्शदाता कम्पनीलाई मेलम्ची आयोजनाको सुरुङ्गको प्राविधिक विश्लेषणसहितको प्रतिवेदन एक हप्ताभित्र तयार पार्न निर्देशन पनि दिइएको छ । यसबारे मन्त्रालयले विज्ञप्ति पनि जारी गरेको थियो ।
पहिला पनि आयोजनामा ठेकेदार कम्पनीसँग कमिशनमा तिव्र दबाब दिएपछि चिनियाँ ठेकेदार कम्पनीले यसैगरी उक्त आयोजना छाडेको थियो ।
किन भाग्न खोज्यो कम्पनी ?
काम गरेवापतको भुक्तानी मन्त्रालयबाट दिनुपर्ने हुन्छ । उक्त भुक्तानी दिने बेलामा ठूलो रकम सचिव ठाकुर र कँडेलले माग गरेको ठेकेदारका प्रतिनिधि ग्रेचोका नजिकको स्रोतले जनायो ।
मन्त्रालयमा सचिव ठाकुर आएदेखि नै माथाहतका विभिन्न निकायका कुनै पनि काम प्रभावकारी हुन सकेका छैनन् । गएको साउनदेखि पुससम्म मन्त्रालय अन्तर्गतका माथाहतका निकायमा शुन्य प्रतिशत मात्र प्रगति भएको छ ।
जताततै लथालिङ्ग
त्यसो त ठाकुरको नजर मन्त्रालय अन्तर्गतको खानेपानी तथा ढल व्यवस्थापन विभागमा पनि परेका कारण त्यहाँको ८ अर्ब रकम खर्च हुन सकेको छैन । ५ महिनादेखि उक्त निकायमा बेथिति चलिरहेको स्रोतले जनाएको छ ।
विभागका कर्मचारीले अहिलेसम्म तलब समेत खान नपाएको बताइन्छ । संघीय ढाँचामा मुलुक पुगेपछि विभाग अन्तर्गतका कार्यालय राख्ने र कर्मचारी खटाउने विषयमा मन्त्री मगरलाई अलमलमा पार्ने काममा सचिव ठाकुरकै हात रहेको स्रोतले बतायो ।
त्यसो त मन्त्रालय अन्तर्गतको खानेपानी संस्थानमा अध्यक्ष नियुक्ति प्राथमिकतामा पर्छ । तर, सचिव ठाकुरका कारण उक्त निर्णयमा मन्त्री मगर पुग्न नसक्दा संस्थानमा एक महिनादेखि तालाबन्दि जारी छ ।
संस्थानका महाप्रबन्धक भुपेन्द्र प्रसादलाई दुईसाता अघि हटाइएको थियो । तर, अदालतले अन्तरिम आदेश दिएपछि प्रसाद फर्किए पनि संस्थानको अवस्थामा खासै सुधार ल्याउने कोशीश सचिव ठाकुरले गरेका छैनन् । अस्थायी र करारका कर्मचारीले लामो समयदेखि धर्ना जारी राखेका छन् ।
उता, ग्रामिण खानेपानी कोषबाट सञ्चालन भएका सात समय भन्दा बढि आयोजनाहरूका सन्दर्भमा निर्णय हुन नसक्दा लथालिङ्ग भएको छ ।
सचिव ठाकुरले नै अनौपचारिक हिसाबमा कोषका कार्यकारी निर्देशक भुपेन्द्र अर्याललाई काम नगर्न दबाब दिएका छन् । जसका कारण अर्याल आयोजना जोगाउन राजीनामा दिने तयारीमा पनि पुगेको स्रोतले जनाएको छ ।
छोरालाई केन्द्रमा, अरुलाई जिल्लामा !
उता, सचिव ठाकुरले जुनियर हुँदाहुँदै आफ्ना छोरा आषुतोष ठाकुरलाई खानेपानी विभागमा राखी बाँकी सिनियरलाई जिल्ला धपाउन महानिर्देशक सुनिल दासलाई निर्देशन दिएका छन् ।
भर्खरै परिवर्तन गरिएका महानिर्देशक दास ठाकुराका यसम्यान हुन् । स्रोतका अनुसार सचिव ठाकुरले सिनियर इन्जिनियरलाई जिल्लामा पठाउनका लागि महानिर्देशक दासलाई फायल तयार पार्ने निर्देशन दिएका छन् ।
सचिव ठाकुरले आफ्ना अनेक निर्देशन र काममा मन्त्री बिना मगरको निर्देशन भएको भन्दै कर्मचारीलाई दबाब दिनुका साथै मन्त्रीको पनि बद्नाम गरिरहेको स्रोतले जनायो ।
प्रधानमन्त्री नै खनिएका थिए
मेलम्ची खानेपानी आयोजना कति समयमा आउँछ भनी सचिवहरूको बैठकमा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले केही समयअघि ब्रिफिङ माग गरेका थिए ।
तर, सचिव ठाकुरले यस विषयमा ठोकुवा गरेर भन्न नसक्ने भन्दै पाल्छी पाराको जवाफ दिएपछि सिंहदरबार बैठकमा प्रधानमन्त्री ओली रिसाएका थिए ।
त्यसबेला ठाकुरको ठेकेदार कम्पनीलाई भुक्तानी दिने बेला कमिशनमा विवाद रहेको थियो । सोही कारण ठेकेदार कम्पनीले समयमा काम सक्न मुस्किल हुने भन्दै सचिव ठाकुरलाई चेतावनी पनि दिएको थियो । उक्त विषय प्रधानमन्त्री ओलीलाई जानकारी थिएन । त्यसैले उनले बारम्बार पानी कुन समयमा आउँछ भन्ने विषयमा ठाकुरसँग रोष प्रकट गरेका थिए ।
