April 14, 2017

हामी बाँचिरहेको रोचक समयबारे कहिले लेखिने ?

 
 

खगेन्द्र संग्रौलाdownload

 

नेपाली साहित्यका लागि ०७३ साल कस्तो रह्यो भन्ने विश्लेषण गर्दा म त्यति उज्यालो देख्दिनँ । यो वर्ष अघिल्लो सालभन्दा एकदमै विशिष्ट छ भन्ने मलाई लाग्दैन । बिछट्टै नयाँ कुरा आएको छैन । अघिल्लो सालका वैचारिक र कलात्मक प्रवृत्तिकै निरन्तरता जस्तो देख्छु । यो वर्ष खासै उल्लेख्य चर्चित किताबहरु आएनन् ।

पछिल्लो समय पुस्तकहरु धेरै प्रकाशित भइरहेका छन् । यसै पनि प्रकाशन संस्थाहरुको संख्या बढेको छ, तिनीहरुको बीचमा प्रतिस्पर्धा पनि बढेको छ । पुस्तक उत्पादनको गुणवत्ता पनि बढेको छ । यी सबै त वित्तीय प्राविधिक कुरा भए । साहित्यको वैचारिक मापदण्डकै आधारमा हेर्ने हो भने त्यस्तो विशिष्ट रचना आएको मलाई लाग्दैन ।

समाज जब गतिमान हुन्छ, त्यो गतिले विभिन्न नयाँ पात्रहरु, प्रवृत्तिहरु र विचारहरु जन्माउँछ । नेपाली समाज चाहिँ चाकाचुली जस्तो घुमिरहेको छ । समाज एउटै वृत्तमा र एउटै रुढीमा घुमिरहेको हुनाले सामाजिक यथार्थबाट नयाँ कुरा लेख्नका निम्ति सामग्री नै बनेको छैन जस्तो लाग्छ ।

किनकि हामीकहाँ चिन्तनका सबै क्षेत्रमा राजनीतिको प्रत्यक्ष हस्तक्षेप र भयानक दबाव छ । समाज जड र स्थिर अवस्थामा रहेको हुनाले त्यसको प्रतिविम्बन साहित्यमा आएको हो कि जस्तो लाग्छ ।

पछिल्लो समयम साहित्यमा दुई-तीनवटा कुरा आए । एउटा चाहिँ जनजातिहरुको पहिचानको मुद्दा यो वर्ष पनि मुखरित भएकै हो । यस्तै, नारीवादी चेतनालाई पनि प्रखर रुपमा प्रस्तुत गरिएको छ । तर, वैचारिक दृष्टिकोणबाट उक्त दुई कुरा जति गहिरा छन्, त्यसको कलात्मक अभिव्यक्ति त्यति बलियो गरी आएको जस्तो लाग्दैन ।

मेरो कुरा गर्ने हो भने, यो वर्षको मेरो लेखरचनामा पनि त्यस्तो कुनै विशिष्टता छैन । वैचारिक र कलात्मक दृष्टिबाट त्यसमा कुनै उल्लेख्य कुरा छैन । त्यो खालि लेखनको निरन्तता, परिमाणको निरन्तरता हो

जनजातिको पहिचानको मुद्दा र नारीवादी चेतनाको कुरा पनि यही वर्ष प्रारम्भ भएका विशिष्ट प्रवृत्ति हैनन् । करिब एक दशकयता उठेका विचारका तरंगहरु जसरी साहित्यमा आइरहेका छन्, त्यसैको परिमाण थपिएको हो । गुढमै नयाँ कुरा आएको हैन ।

मेरो कुरा गर्ने हो भने, यो वर्षको मेरो लेखरचनामा पनि त्यस्तो कुनै विशिष्टता छैन । वैचारिक र कलात्मक दृष्टिबाट त्यसमा कुनै उल्लेख्य कुरा छैन । त्यो खालि लेखनको निरन्तता, परिमाणको निरन्तरता हो ।

हामीकहाँ लेखकहरुले के-के विषय उठाइरहेका छन् त भनेर हेर्ने हो भने रिक्तता देखिन्छ । लेखनको विषय भएका तर लेखकहरुले भेउ नपाएको अवस्था भयानक छ । हामी बाँचिरहेको यो समय अत्यन्त रोचक समय हो । अत्यन्त रोमान्टिक र उमंगमय समय हो । जस्तो भनौं न, सारा संसारभरि साम्यवाद प्रतिरक्षामा गइरहेको बेलामा नेपालमा जनयुद्ध भयो, नागरिक स्तरबाट राज्यलाई हतियारको चुनौती दियो, त्यसको कथा लेखिएकै छैन ।

यस्तै, नेपाली समाजको ढाडमा किर्नोको रुपमा रहेको राजतन्त्रको भारलाई हामीले आन्दोलनबाट फाल्यौं । त्यो कथा पनि लेखिएको छैन । अनि बहिष्करण र सीमान्त कुनामा परेका सारा मान्छेहरु कुनाकानीदेखि यो राज्य मेरो हो, यहाँ मेरो पनि अंश भाग हुनुपर्छ, मैले समान अधिकार पाउनुपर्छ, मेरो पनि इज्जत हुनुपर्छ भनेर समाजव्यापी रुपमा जागृत भएका छन् । त्यो विराट् जागरणको कथा पनि लेखिएको छैन ।
यसरी विविध कुरा लेखिन बाँकी रहनुमा अन्ततः लेखकमै आएर प्रश्न ठोक्किन्छ । लेखकहरुकै प्रवृत्तिगत दोषका कारणसमाजका विषयहरु उधिन्न नसकिएको हो ।

एकथरी प्रतिभासम्पन्न लेखकहरु छन्, उनीहरु साहित्यको वादबाट चोखो हुनुपर्छ, राजनीतिबाट पर हुनुपर्छ, विवादमा मुछिनु हुँदैन भनेर बसेका छन् । उनीहरु साकाहारी हुन् । अहिले अलिकता राम्रो लेखिरहेका भनेकाहरु पनि मुख्यतः यी साकाहारी नै छन् ।

समाजका यथार्थको सामना गर्न नसकेर ती साकाहारीहरु भागिरहेका छन् । त्यसले गर्दा समृद्ध यथार्थका पाटोहरु हाम्रो साहित्यमा कलात्मक ढंगले विम्बित भएको छैन ।

अर्काथरी लेखक चाहिँ कुवाको भ्यागुता जस्ता छन् । ती भनेका आफूलाई विशुद्ध प्रगतिवादी भन्नेहरु हुन् । त्यो जमात ठूलो छ, त्यसमा प्रतिबद्ध, समर्पित र इमान्दार लेखकहरु पनि छन् । तर, प्रवृत्तिगत संकीर्णताको कारणले उनीहरु आफैंले निर्माण गरेको पिँजडाको कैदी बनेका छन् । तिनको लेखनमा लचकता पनि देखिँदैन, कलात्मकता पनि एकदमै कमजोर छ ।

यो एक दशकमा नेपाली साहित्यमा केही कुरा आउँदै आएन भन्ने त होइन । समाजका सीमान्त कुनाका कथाहरुलाई ल्याउने चेष्टा त गरिएको छ । तर, विराट् राजनीतिक उथलपुथलबाट लेख्नको लागि जति सामग्री उत्पन्न भएको छ, त्यसलाई लेखकले साहसका साथ हस्तक्षेप गरेको र यथार्थको समग्रतालाई कलात्मक दृष्टिकोणले प्रतिविम्बित गर्न नसकेको कुरा चाहिँ सत्य हो ।(कुराकानीमा आधारित)

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
सम्बन्धित वर्गका समाचारहरू

आफ्नै मौलिक भाषा, लिपीको अध्ययन गर्नु पर्छ भन्ने महान शिक्षाका ज्योति : महागुरु फाल्गुनन्द

महागुरु फाल्गुनन्द लिङदेनको जन्म बिक्रम सम्बत १९४२ को कार्तिक २५ गते आइतबारका दिन इलाम जिल्लाको

व्यवस्थापन शिक्षामा भक्तपुरकै सर्वोत्कृष्ट र नमुना चाणक्य कलेजमा BBS को भर्ना खुल्यो

भक्तपुर – चाणक्य कलेज अफ म्यानेजमेन्ट व्यवस्थापन शिक्षामा भक्तपुरकै सर्वोत्कृष्ट र नमुना कलेज हो ।

ट्राफिक प्रहरीको काम गर्ने शैली र बोलीवचनमा कहिले सुधार आउला ?

ट्राफिक प्रमुख मीरा चौधरीलाई आम सर्वसाधारणको प्रश्न,‘तपाईले ट्राफिक व्यवस्थापन मात्रै गर्न निर्देशन दिने कि गल्ती

भक्तपुर विकासको बांकी कामलाई पुर्णता दिन क.महेश बस्नेतलाई संसदमा पठाउनुपर्छ:सहदेव न्यौपाने

         क.सहदेव न्यौपाने,नेता नेकपा एमाले,भक्तपुर   भक्तपुरको सुर्यविनायक नगरपालिका ४ दधिकोटको नेकपा एमालेलेमा

मिथिलाञ्चलमा सामा चकेवा पर्व सुर

धनुषा । मिथिलाञ्चलमा दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीको प्रेमको प्रतीक मानिएको सामा चकेवा पर्व आजदेखि सुरु भएको

तिहार,नेपालीहरुको महान पर्व

तिहार हिन्दु धर्मावलम्बीहरूको दसैँ पछिको सबैभन्दा ठूलो पर्व हो। यो पर्व कार्त्तिक कृष्ण पक्ष त्रयोदशीका दिन काग तिहारको